ICTPRESS - مجوز افتا، با هدف تضمین امنیت، حفاظت از داده‌ها و افزایش اعتماد در فضای فناوری اطلاعات تدوین شده و در عین حال برای بسیاری از کسب‌وکارها یک ابزار رقابتی مهم است.

به گزارش شبکه خبری ICTPRESS، در عصر دیجیتال، امنیت اطلاعات دیگر یک گزینه نیست؛ بلکه پایه‌ای‌ترین عنصر اعتماد، توسعه و رقابت‌پذیری در فضای فناوری اطلاعات است. در این میان، مجوز افتا به عنوان یکی از کلیدی‌ترین ابزارهای رسمی در نظام امنیت فضای تولید و تبادل اطلاعات ایران شناخته می‌شود. اما پرسش این است: آیا این مجوز به واقع ضامن امنیت و اعتبار کسب‌وکارهاست، یا خود به یک چالش پنهان در مسیر توسعه شرکت‌های فناوری تبدیل شده است؟

مجوز افتا چیست؟

«افتا» مخفف عبارت امنیت فضای تولید و تبادل اطلاعات است و به مجموعه‌ای از استانداردها، الزامات، و گواهی‌نامه‌های رسمی اشاره دارد که برای تأیید صلاحیت فنی، مدیریت و امنیتی شرکت‌ها، محصولات یا خدمات مرتبط با فناوری اطلاعات در ایران صادر می‌شود. این مجوز معمولاً زیر نظر مرکز مدیریت راهبردی افتا و نهادهای مرتبط با امنیت سایبری کشور اعطا می‌شود و هدف اصلی آن تضمین رعایت الزامات امنیتی در سرویس‌ها و محصولات دیجیتال است

داشتن و ثبت نام مجوز افتا برای شرکت‌های فعال در حوزه امنیت اطلاعات، ارائه خدمات امنیتی، یا تولید و توسعه محصولات فناوری، نه تنها نماد صلاحیت و اعتماد به‌شمار می‌آید، بلکه برای برخی پروژه‌ها، خصوصاً قراردادهای دولتی یا با نهادهای حساس، الزام قانونی نیز هست

چرا مجوز افتا اهمیت دارد؟

در جهان امروز، تهدیدات سایبری به سرعت در حال پیچیده‌تر شدن‌اند. حملات هدفمند، نشت داده‌ها، و نفوذهای پیچیده می‌تواند به‌راحتی زیرساخت‌های اطلاعاتی یک شرکت، سازمان یا حتی کشور را مختل کند. از این رو، مجوز افتا با هدف ارتقای سطح کیفیت امنیتی، مدیریت ریسک و حفاظت از داده‌ها ایجاد شده است.

- اعتمادسازی برای مشتریان: مشتریان، به‌ویژه نهادهای بزرگ یا دولتی، معمولاً شرکت‌هایی را ترجیح می‌دهند که استانداردهای امنیتی را رعایت کرده و توانایی دفاع در برابر تهدیدات سایبری را داشته باشند. مجوز افتا می‌تواند نقطه تمایز شرکت‌ها در این مسیر باشد

- الزام در قراردادها: در بسیاری از قراردادهای حوزه فناوری اطلاعات، خصوصاً پروژه‌های دولتی یا بخش‌های حساس، داشتن این مجوز یکی از شروط اولیه برای شرکت در مناقصه یا ارائه خدمات است.

- تقویت ساختار داخلی: فرآیند اخذ این مجوز معمولاً شرکت‌ها را مجبور می‌کند تا ساختارهای امنیتی، مدیریت ریسک و فرآیندهای داخلی خود را بازبینی و بهبود بخشند، که در نهایت به افزایش کیفیت خدمات و کاهش خطرات امنیتی منجر می‌شود.

- بهبود رقابت‌پذیری: در بازارهای رقابتی، داشتن مجوز رسمی می‌تواند عامل تمایز مهمی برای شرکت‌های فناوری باشد که می‌خواهند قراردادهای بزرگتر، همکاری‌های بین‌المللی یا سرمایه‌گذاری‌های پرسود جذب کنند.

اما مشکل کجاست؟ چالش‌های واقعی شرکت‌ها

با وجود تمام مزایا، فرآیند اخذ مجوز افتا برای بسیاری از کسب‌وکارها به یک مانع تبدیل شده است. این چالش‌ها را می‌توان در چند محور اصلی دسته‌بندی کرد:

الف) زمان‌بر بودن فرآیند

در سال‌های اخیر گزارش شده بود که میانگین زمان پاسخ‌گویی به درخواست‌های مجوز افتا تا حدود ۷۰ روز یا بیشتر طول می‌کشید، که برای بسیاری از شرکت‌های نوپا یا کوچک، این مدت زمان می‌تواند به معنای از دست رفتن فرصت‌های تجاری و پروژه‌ای باشد. البته در سال‌های اخیر تلاش‌هایی برای بهبود این وضعیت انجام شده و با برخی بهینه‌سازی‌ها زمان پاسخگویی کاهش یافته است.

ب) پیچیدگی و حجم بالای مدارک

یکی از مشکلاتی که از سوی فعالان بخش خصوصی مطرح شده، ابهام در الزامات، حجم زیاد مدارک و پیچیدگی در ارائه آنهاست که برای شرکت‌های کوچک یا نوپا، بدون تیم‌های تخصصی حقوقی و اداری، به‌طور قابل توجهی هزینه و زمان اضافی ایجاد می‌کند.

ج) عدم هماهنگی سامانه‌ها و نهادهای مرتبط

یکی دیگر از مشکلات ساختاری در فرایند صدور مجوز افتا، عدم هماهنگی کامل بین سامانه‌های مختلف دولتی مانند ثبت احوال یا درگاه ملی مجوزهای کسب‌وکار است که موجب کندی تأیید مدارک و بررسی نهایی می‌شود.

واکنش فعالان و نظرات کارشناسی

بسیاری از فعالان حوزه فناوری اطلاعات و امنیت سایبری بر این باورند که هرچند امنیت امری غیرقابل چشم‌پوشی است، اما مدل فعلی مجوزدهی نیازمند بازنگری است تا همزمان با سرعت رشد فناوری و نوآوری در کسب‌وکارها سازگارتر شود.

- برخی کارشناسان معتقدند که سیستم فعلی باعث می‌شود شرکت‌ها به جای تمرکز بر نوآوری و توسعه محصولات، بخش بزرگی از منابع و زمان خود را صرف پروسه‌های اداری و تکمیل مدارک کنند، که این موضوع به‌ویژه برای استارتاپ‌ها و کسب‌وکارهای نوپا بار مضاعفی ایجاد می‌کند.

- همچنین پیشنهاد شده است که فرآیند ارزیابی به سمت خودکارسازی، استفاده از سامانه‌های یکپارچه و شفافیت بیشتر در الزامات و بازخوردها پیش برود تا محیط کسب‌وکار امن‌تر و در عین حال پویا باقی بماند.

تلاش‌ها برای تسهیل و بهبود فرآیند

با وجود چالش‌ها، نهادهای متولی نیز دست به اقدامات اصلاحی زده‌اند:

✔ کاهش زمان صدور مجوز: در چند ماه اخیر گزارش شده است که میانگین زمان پاسخ‌گویی به درخواست مجوز افتا کاهش پیدا کرده و روند سریع‌تری پیدا کرده است تا دغدغه‌های بخش خصوصی را کاهش دهد.

✔ افزایش تعداد مجوزهای صادرشده: آمارها نشان می‌دهد که در ماه‌های گذشته تعداد مجوزهای صادرشده برای شرکت‌ها افزایش داشته و حتی برخی درخواست‌ها بر اساس بازخوردهای ارائه‌شده، اصلاح و پذیرفته شده‌اند

✔ تمرکز بر بخش خصوصی: در سال‌های اخیر توجه بیشتری به اعطای مجوز به شرکت‌های خصوصی صورت گرفته است، از جمله ارائه دوره‌های آموزشی، آزمایشگاه‌های تخصصی و ایجاد سازوکارهایی برای رشد اکوسیستم امنیت سایبری بخش خصوصی

این تلاش‌ها نشان می‌دهد که نهادهای مسئول تا حدودی درک کرده‌اند که امنیت و توسعه کسب‌وکار دو عنصر مکمل هستند و باید در کنار هم پیش بروند، نه در تقابل با هم.

۶. تعادل میان امنیت و توسعه: چالش یا فرصت؟

سؤال مهم این است: آیا می‌توان امنیت را تضمین کرد بدون آنکه مانع توسعه کسب‌وکار شد؟ پاسخ این است که بله، اما نیاز به رویکرد هوشمندانه داریم.

- امنیت باید بخشی از فرهنگ توسعه باشد، نه یک مانع اداری که شرکت‌ها را خسته می‌کند.

- ساختار مجوزدهی باید منعطف، شفاف و قابل اندازه‌گیری باشد تا شرکت‌ها دقیقاً بدانند در چه مرحله‌ای هستند، چه مدارکی لازم است، و چه معیارهایی باید رعایت شود.

- استفاده از مدل‌های ارزیابی مرحله‌ای و مبتنی بر ریسک می‌تواند کمک کند تا شرکت‌های کوچک و نوپا بتوانند ابتدا سطح اولیه‌ای از مجوز را دریافت کنند و با رشد و بلوغ، به سطوح بالاتر دست یابند.

۷. جمع‌بندی

مجوز افتا، با هدف تضمین امنیت، حفاظت از داده‌ها و افزایش اعتماد در فضای فناوری اطلاعات تدوین شده و در عین حال برای بسیاری از کسب‌وکارها یک ابزار رقابتی مهم است.

اما اگر فرآیند صدور آن پیچیده، زمان‌بر و غیرشفاف باشد، می‌تواند به نوعی چالش پنهان برای توسعه کسب‌وکارها تبدیل شود؛ به‌خصوص برای شرکت‌های کوچک، استارتاپ‌ها و تیم‌های نوآور که منابع محدودی دارند و نیاز به چابکی در رشد و ارائه خدمات دارند.

راه‌حل در ایجاد توازن میان امنیت و توسعه نهفته است: سازمان‌ها باید امنیت را به‌عنوان یک اولویت اساسی پذیرفته و در عین حال نظام مجوزدهی را از یک مانع اداری به یک فرصت برای ارتقا و رقابت‌پذیری تبدیل کنند.